على زمانى قمشه اى

443

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

الهى استفاده مىكنند . موضوع ابداع گاه‌شمارى جديد در زمان سلطنت شاه جهان ( 1037 - 1068 ) نيز تكرار شد و او نخستين نوروز پس از آغاز حكومت خود ( 15 رجب 1037 هجرى قمرى ، مقارن اعتدال بهارى ) را مبدأ گاه‌شمارى الهى شاه جهانى اعلام كرد . شاه جهان ، به روايت دهلوى در 8 جمادىالآخرهء همان سال و به نوشتهء محمد صالح كنبو اوّل جمادىالآخره ( تقريبا 37 يا 44 روز پيش از مبدأ الهى شاه جهانى ) به سلطنت رسيد . اسناد باقيمانده از دورهء حكومت شاه جهان از رواج گاه‌شمارى الهى شاه جهانى با همان اركان تاريخ الهى در كنار گاه‌شمارى هجرى قمرى خبر مىدهند . تقريبا همهء نامه‌هايى كه بين شاه جهان و پادشاهان صفوى ايران ردوبدل شده است با گاه‌شمارى هجرى قمرى تاريخ‌گذارى شده‌اند . در دورهء شاه جهان ، ماه‌هاى سال با صفت الهى همراه بود ( مانند فروردين يا شهريور الهى ) و سال با مبدأ حكومت شاه جهان شمرده مىشد . مهمترين تغييرى كه در زمان فرمانروايى اورنگ زيب ( 1068 - 1118 ) در زمينهء گاه‌شماريهاى اسلامى شبه قاره رخ داد ، رسمى شدن گاه‌شمارى هجرى قمرى در دورهء كوتاهى از حكومت او بود . اورنگ‌زيب در نخستين سال حكومت خود ، برگزارى جشن نوروز را ملغا كرد و فرمان داد كه گاه‌شمارى هجرى قمرى رسميت يابد و تقويمهاى سالانه منتشر نگردد و قرار شد به‌جاى جشن نوروز ، جشنهايى به نام « نشاط افروز » در پايان ماه رمضان و روز عيد فطر برگزار شود . اگرچه استفاده از اركان گاه‌شمارى الهى ممنوع نشد ، وقايع براساس گاه‌شمارى هجرى قمرى ثبت مىگرديد . امّا چون از تغييرات يادشده استقبال عمومى نشد ، در آغاز سال چهارم حكومت اورنگ‌زيب ، اين فرمان لغو و برپايى جشن نوروز دوباره آغاز شد . اين نوآورى اورنگ‌زيب به ايجاد گاه‌شماريهاى